Sprawozdanie z kongresu – NCR 2017

 

Radykalne zmiany w klasyfikacji guzów mózgu

Po raz pierwszy w historii nowa klasyfikacja WHO „4-PLUS” z 2016 roku uwzględnia charakterystykę molekularno-genetyczną guzów mózgu. Dane molekularne przewyższają pozostałe cechy złośliwości histologicznej (ang. grading). Nie powinno to umknąć radiologom.

Nowa klasyfikacja WHO “4-PLUS” z 2016 roku, znana neuropatologom jako „Niebieska Biblia”, stanowi podstawy dla radykalnej zmiany w rozumieniu rozwoju guzów mózgu. Główna rola przypadła w udziale mutacji IDH1 dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH). Anne Osborn z amerykańskiej uczelni University of Utah Medical Center w Salt Lake City/UT dokonała podsumowania kluczowych informacji przydatnych radiologom.

Nowy paradygmat

Aby wyjaśnić rolę IDH, Osborn posłużyła się przykładem najczęściej spotykanego guza mózgu. Jak twierdzi: „Poprzednia koncepcja zakładała, że guzy powstają z dojrzałych astrocytów przechodzących transformację nowotworową, jednak teraz wiemy, że guzy pierwszego stopnia wywodzą się z przetrwałych w strefie podkomorowej pluripotencjalnych komórek pnia”. W zależności od rodzaju mutacji glejowe komórki progenitorowe mogą być zaczątkiem gwiaździaka lub glejaka. To właśnie na tym etapie mutacje dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH) wkraczają do akcji.

Kluczowa rola IDH

W normalnych warunkach dehydrogenaza izocytrynianowa (IDH) odgrywa kluczową rolę w cyklu kwasu cytrynowego. Jednakże mutacje IDH1 i IDH2 zmieniają funkcję enzymu. W ich efekcie zamiast NADPH produkowany jest 2-hydroksyglutaran (2-HG). 2-HG ma działanie onkogenne.

Neuropatolodzy używają przeciwciał jako substytutu do oceny wpływu zmutowanych genów na białka. Przeciwciało IDH R132 pozwala na identyfikację mutacji IDH. „To w zasadzie rodzaj barwienia” – tłumaczy Osborn. Jeżeli preparat wybarwi się na brązowo, guz zawiera mutacje IDH1 lub 2 (IDH+); jeżeli pozostanie niebieski, wskazuje to na mutację typu dzikiego (IDH-).

IDH jest skorelowana z prognozą: Prognozy dla guzów ze zmutowanymi genami IDH1 oraz IDH2 są lepsze niż w przypadku guzów z mutacją typu dzikiego. „Należy pamiętać, że niebieski jest zły” – powiedziała Osborn.

Pomimo faktu, że nowa klasyfikacja WHO obstaje przy histologicznej ocenie złośliwości – m.in gwiaździak rozlany pozostaje stopniem II wg. WHO – różnica pomiędzy IDH+ a IDH- ukierunkowuje grading i postępowanie kliniczne. „Guzy IDH- będą się zachowywać niepomyślnie niezależnie od stopnia złośliwości histologicznej. Oznacza to, że guz IDH stopnia II zachowuje się bardziej jak glejak wielopostaciowy, który właściwie jest guzem stopnia IV” – wyjaśniła Osborn.

Standardowe obrazowanie MR nie pozwala przewidzieć statusu IDH

Przewidywanie statusu IDH jest niemożliwe w oparciu o standardowe obrazowanie MR (MRI), jednak z pomocą przychodzi spektroskopia MR: 2HG rezonuje w zakresie 2,5ppm, co odpowiada niewielkiemu peakowi pomiędzy glutaminą/glutaminianem w zakresie 2,2-2,4ppm. „Bez wskaźnika strzałkowego nawet ja nie jestem Wam w stanie powiedzieć, gdzie znajduje się ten peak – nie jesteśmy w tym zatem najlepsi” – skomentowała Osborn.

Natura ciągnie wilka do lasu

Grading guza może ulec zmianie w czasie trwania choroby, jednak status IDH pozostaje niezmienny. „Natura ciągnie wilka do lasu – status IDH guza pozostaje ten sam” –powiedziała Osborn. Większość gwiaździaków anaplastycznych cechuje status IDH-. 95% glejaków wielopostaciowych jest IDH-.

„Profilowanie molekularne jest lepszym predyktorem od pozostałych metod, jakimi dysponujemy, i obecnie to ono ukierunkowuje postępowanie kliniczne – jest to radykalna zmiana” – podkreślała Osborn. Klinicyści potrzebują tkanek, obraz im nie wystarcza.

Glejakowatość mózgu przepadła

Pojęcie to, służące opisowi niezwykle rozsianego nowotworu, nie jest już dłużej używane.

Od tej pory poprawna nazwa powinna brzmieć „rozsiany guz o rozlanym typie infiltracji”.

Guzy u dzieci to zupełnie inna historia

Guz mózgu u dziecka nie jest tym samym typem nowotworu co u osoby dorosłej. „One są odmiennymi pod względem genetycznym tworami” – podkreśliła Osborn.

Pomimo iż dziecięcy gwiaździak może histologicznie przypominać gwiaździaka u osoby dorosłej, jego wzorzec molekularny może być kompletnie różny. Mutacje IDH nie występują u dzieci poniżej 14. roku życia. Z kolei obecność mutacji białek histonowych można stwierdzić zarówno u dzieci, jak i młodych dorosłych.

Nową jednostką chorobową jest rozlany glejak linii pośrodkowej (ang. diffuse midline glioma), charakteryzujący się mutacją H3 K27M. Jeden z przykładów stanowi rozlany glejak pnia mózgu (DIPG, ang. diffuse intrinsic pontine glioma). „Są to najgorsze ze wszystkich pediatrycznych guzów mózgu, cechujące się agresywnym lokalnym i odległym rozsiewem i niemal 100-procentową śmiertelnością, niezależnie od stopnia złośliwości histologicznej” – powiedziała Osborn.

MVNT to nowość

Za skrótem MVNT kryje się „multinodular and vacuolating neuronaltumor” (wieloguzkowy nowotwór neuronalny z tendencją do wakuolizacji). Guz ten charakteryzuje się unikalnym wyglądem w badaniach obrazowych: „Niewielkie pęcherzyki tuż pod warstwą korową, z towarzyszącymi drobnymi satelitarnymi pęcherzykami na dnie bruzdy” – opisywała Osborn. Nie jest jasne, czy wzorzec ten powstaje w wyniku nowotworzenia, czy też procesów hamartomatycznych/malformacyjnych. Guz zachowuje się łagodnie i uważany jest za zmianę, której nie należy ruszać.

Kluczowe informacje

Każdy radiolog powinien zapamiętać cztery podstawowe fakty:

1.   Dane molekularne obecnie w zasadzie przewyższają cechy histologiczne.

2.   Status IDH jest kluczowy w diagnostyce glejaka.

3.   Identyczne guzy u dzieci różnią się pod względem genetycznym od swoich odpowiedników u dorosłych pacjentów.

4.   MVNT jest nowym typem guza komórek zwojowych o unikalnych cechach w badaniach obrazowych.

Tytuł prezentacji: The new 2016 WHO classification of CNS tumors – what radiologists need to know in the age of molecular genetics (Nowa klasyfikacja WHO guzów OUN z 2016 roku - co radiolodzy powinni wiedzieć w erze genetyki molekularnej)
Prelegent: Anne G. Osborn z University of Utah Medical Center, Salt Lake City/UT, USA
Data: 2017.06.29
Sesja otwarcia

 

L.PL.MKT.11.2017.5791