Ogólne zasady i bezpieczeństwo badania metodą rezonansu magnetycznego (MR)

Co to jest badanie MR i na czym ono polega?

Badanie metodą rezonansu magnetycznego, w skrócie określane jako MR, stanowi sposób na uzyskanie bardzo szczegółowych obrazów narządów i tkanek organizmu bez zastosowania promieniowania rentgenowskiego. Zamiast tego w badaniach MR wykorzystuje się silne pole magnetyczne, fale radiowe oraz komputer do uzyskania obrazów, które umożliwiają rozpoznanie potencjalnych urazów lub procesów chorobowych. W tym badaniu pacjenta umieszcza się w aparacie MR - zazwyczaj jest to długi magnes w kształcie tunelu, który jest otwarty na obu końcach. Następnie dzięki falom radiowym wytwarzane są sygnały, wychwytywane przez odbiornik w skanerze MR. Sygnały te są przetwarzane przez procesor komputerowy w celu uzyskania bardzo wyraźnych obrazów tkanek. Badanie MR jest bezbolesne, a pole magnetyczne nie powoduje żadnego znanego uszkodzenia tkanek. Skaner MR może od czasu do czasu wydawać głośne dźwięki (stukanie) podczas badania; użycie zatyczek do uszu lub słuchawek pozwala uniknąć narażenia na ten hałas. Pacjent może przez cały czas komunikować się z technikiem wykonującym badanie lub radiologiem przy użyciu systemu interkomu lub w inny dostępny w pracowni sposób.

W jakim celu wykonuje się badania MR?

Badania MR stały się preferowanym badaniem w diagnostyce wielu różnych dolegliwości lub zaburzeń dotyczących różnych części ciała. Pozwalają one uzyskać obrazy, które są w stanie wykazać różnice pomiędzy tkankami zdrowymi i zmienionymi chorobowo. Szczególnie przydatny rezonans magnetyczny jest w badaniach mózgu, rdzenia kręgowego, stawów, narządów jamy brzusznej, miednicy mniejszej, gruczołów piersiowych, naczyń krwionośnych, serca. Lekarze wykorzystują badania MR również do diagnostyki stwardnienia rozsianego (SM), a także badań kontrolnych pacjentów z SM. MR także znacznie ułatwia pracę przygotowujących się do operacji chirurgów, którzy wykorzystując tę metodę mogą dokładnie zapoznać się z lokalizacją zmian, jak i stanowi skuteczne narzędzie w diagnostyce i leczeniu pacjentów onkologicznych pozwalając na precyzyjne określenie umiejscowienia i rozmiarów guza.

Jak bezpieczne są badania MR?

Silne pole magnetyczne w systemie MR powoduje przyciąganie przedmiotów zawierających żelazo. W związku z tym kluczowe znaczenie przed wykonaniem badania MR ma usunięcie wszystkich metalowych przedmiotów osobistych, takich jak zegarki, biżuteria i części ubrań, które mogą zawierać metalowe elementy.

Wspominane już pole magnetyczne powoduje również przyciąganie wszystkich zawierających metal przedmiotów znajdujących się w organizmie pacjenta, takich jak klipsy stosowane w leczeniu tętniaków. W każdej pracowni MR stosuje się procedurę oceny oraz protokół, który – w przypadku starannego przestrzegania – zapewnia, że technik MR i radiolog wiedzą o obecności metalowych implantów i materiałów w organizmie pacjenta, w związku z czym mogą oni zachować szczególną ostrożność. W niektórych, nietypowych przypadkach, może być konieczna rezygnacja z badania. Na przykład badanie MR nie zostanie wykonane w przypadku, gdy pacjentowi założono „ferromagnetyczny” klips na tętniaka, gdyż występuje wówczas ryzyko poruszenia się lub przemieszczenia tego klipsa. W niektórych przypadkach określone implanty medyczne mogą mocno się nagrzać podczas badania MR. Dlatego bardzo ważne jest poinformowanie technika MR o jakichkolwiek implantach lub innych przedmiotach, zawierających metal, które mogą być obecne w organizmie pacjenta. Również, jeżeli w organizmie pacjenta znajdują się zawierające metal odłamki, wówczas istnieje potencjalne ryzyko ich przemieszczenia, co może spowodować dodatkowy uraz.

Pole magnetyczne w systemach MR może spowodować uszkodzenie zewnętrznych aparatów słuchowych, bądź nieprawidłowe działanie stymulatorów serca, stymulatorów elektrycznych lub neurostymulatorów. Ponadto, implanty metalowe lub inne przedmioty mogą powodować utratę sygnału lub zakłócenia obrazów MR.

Aby udoskonalić obrazowanie, w przypadku niektórych badań MR dożylnie może zostać podany gadolinowy środek kontrastowy. Jeżeli w przeszłości u pacjenta występowały choroby lub niewydolność nerek, przeszczep nerki lub choroba wątroby, wówczas należy poinformować technika MR i/lub radiologa przed przyjęciem środka kontrastowego zawierającego gadolin. Jeżeli pacjent nie ma pewności co do występowania tych chorób, należy omówić tę kwestię z radiologiem wykonującym badanie.

Przebieg badania MR.

Badanie MR wykonuje się w specjalnym pomieszczeniu, w którym znajduje się system MR czyli skaner. Pacjent zostaje wprowadzony do tego pomieszczenia przez osobę z personelu pracowni MR i poproszony o położenie się na wygodnym stole do badania, który następnie zostanie delikatnie wsunięty do wnętrza aparatu.

W ramach przygotowania do badania MR pacjent może zostać poproszony o założenie słuchawek lub zatyczek do uszu w celu ochrony słuchu, ponieważ podczas pracy niektóre skanery mogą emitować głośne dźwięki.

W przypadku niektórych badań MR może zostać podany dożylnie gadolinowy środek kontrastowy, aby ułatwić uzyskanie wyraźnego obrazu badanego obszaru. Na określonym etapie badania pielęgniarka lub technik wysunie stół ze skanera w celu podania środka kontrastowego.

Większość badań MR trwa od 15 do 45 minut, w zależności od badanego obszaru oraz niezbędnej ilości uzyskiwanych obrazów, choć czasem badanie może trwać 60 minut i dłużej. Zazwyczaj technik wykonujący badanie udziela pacjentowi informacji odnośnie przebiegu całej procedury.

Bardzo ważne dla pacjenta jest pozostanie bez ruchu w trakcie wykonywania badań.

Podczas badania technik MR ma możliwość stałego obserwowania i komunikowania się z pacjentem.

Problem klaustrofobii

Niektórzy pacjenci poddawani badaniu MR mogą czuć się ograniczeni lub zamknięci w przestrzeni skanera. W bardzo rzadkich przypadkach zalecane jest podanie środka uspokajającego w celu uniknięcia uczucia niepokoju. Obecnie można uniknąć tego problemu dzięki wykonywaniu badań w tak zwanych „otwartych” systemach MR. Niektóre ośrodki wykonujące badania MR pozwalają na obecność osoby towarzyszącej w pomieszczeniu ze skanerem MR, co także może uspokoić pacjenta. Jeżeli pacjent jest odpowiednio przygotowany i wie, czego może się spodziewać podczas badania, niemal zawsze przebiega ono bez zakłóceń.

Ciąża a badania MR

Jeśli pacjentka jest w ciąży lub podejrzewa ciążę, należy poinformować o tym fakcie technika MR i/lub radiologa podczas wywiadu. Ogólnie brak jest danych odnośnie bezpieczeństwa i zagrożeń związanych z wykonywaniem badań MR u pacjentek w ciąży. Jednak badania takie wykonywane są u pacjentek w ciąży w celu wyjaśnienia bardzo ważnych problemów lub podejrzewanych nieprawidłowości. W każdym indywidualnym przypadku decyzję o wykonaniu badania lub odstąpieniu od niego podejmuje lekarz.1

Należy poinformować radiologa o karmieniu piersią, jeżeli ma zostać wykonane badanie MR, podczas którego może być konieczne podanie środka kontrastowego. Zalecane jest odstawienie karmienia piersią na 24 godziny po zastosowaniu środków kontrastowych z grup wysokiego ryzyka określonych w „Wytycznych ESUR w sprawie środków kontrastowych” wersja 9.02

1

Chen MM, Coakley FV, Kaimal A, Laros RK Jr, Guidelines for computed tomography and magnetic resonance imaging use during pregnancy and lactation, Obstet Gynecol. 2008 Aug;112(2 Pt 1):333-40.

2

Thomson HS I wsp.,Wytyczne ESUR w sprawie środków kontratowych, v.9.0, str. 26. Źródło: www.esur.org